Осетинские народные песни список

Осетинские народные песни список

Хурзæрин
«Балы тала»
Слова Вильгельма Хасиева, музыка народная

Балы тала иу дидинæг рафтыдта,
Мыдыбындз æй адджын тæфæй базыдта.
Ратæхы йæм — зилгæ-зилгæ, ал’ райсом,
Дидин дзуры: «Æз æвзонг дæн, о мæ бон!

Бауадз уал мæ, хуры хъарммæ байрæзон,
Чи зоны дæ, о тæнбазыр, бауарзон».
Бындз райдайы уæд рæвдаугæ дзурын та:
«О, мæ къона, ма мæ фæсур, курын дæ!

Бакæс-ма мæм, æз куыд кæнын ленчытæ,
Хуры тынты цæст нæ лæууы ме ‘рттывдмæ».
Атухы йæ урс дидин йæ дарæсы,
Сусæг ныхас изæрмæ нæ фæсысы.

О, чызджытæ, иу дидинæг рафтыдта,
Мыдыбындз æй адджын тæфæй базыдта.
О, чызджытæ, зилгæ-зилгæ, ал’ райсом,
Дидин дзуры: «Æз æвзонг дæн, о мæ бон!»

Хурзæрин
«Доны кæсаг»
Слова и музыка народные

Доны кæсаг сурмæ схаудта…
Ой, уæрæйдæ, сурмæ схаудта…

Чызджы тæргæйттæ ’взагмæ ’рхаудтой!
Ой, уæрæйдæ, уæрæйдæ, рæйдæ!
Чызджы тæргæйттæ ’взагмæ ’рхаудтой!
Ой, уæрæйдæ, уæрæйдæ, рæйдæ!

Кафаг лæппу мын нæ уæндаг,
Хъæугæрæтты мын йæ фæндаг!

Чызджы тæргæйттæ ’взагмæ ’рхаудтой!
Ой, уæрæйдæ, уæрæйдæ, рæйдæ!
Чызджы тæргæйттæ ’взагмæ ’рхаудтой!
Ой, уæрæйдæ, уæрæйдæ, рæйдæ!

Дысоны мæйрухс, дысоны,
Уый та мын ме ’нцой фæхаста!

Чызджы тæргæйттæ ’взагмæ ’рхаудтой!
Ой, уæрæйдæ, уæрæйдæ, рæйдæ!
Чызджы тæргæйттæ ’взагмæ ’рхаудтой!
Ой, уæрæйдæ, уæрæйдæ, рæйдæ!

Дысоны рæсугъд, дысоны,
Уый та мын мæ уд фæхаста, гъей!

Чызджы тæргæйттæ ’взагмæ ’рхаудтой!
Ой, уæрæйдæ, уæрæйдæ, рæйдæ!
Чызджы тæргæйттæ ’взагмæ ’рхаудтой!
Ой, уæрæйдæ, уæрæйдæ, рæйдæ!

Хурзæрин
«Ихджын дæ, ихджын суадон»
Слова и музыка народные

Ихджын дæ, ихджын суадон,
Дæ былтыл цæуын нæу мæ бон.
<Уарзын дæ, уарзын, мæ уарзон,
Дæу ферох кæнын нæу мæ бон.> x2

Цы доны цæугæ ныууагътон,
Уый мын фæйлауын куы хъуыди.
<Цы чызджы кæугæ ныууагътон,
Уый мын рæвдауын куы хъуыди.> x2

Дон-дон дæр бирæ фæцыдтæн,
Донæй рæсугъддæр не ссардтон.
<Усгур дæр бирæ фæцыдтæн,
Дæуæй рæсугъддæр не ссардтон.> x2

Тæхуды, уымæн йæ къона,
Йæ кæрты суадон кæмæн ис.
<Тæхуды, уымæн йæ къона,
Йæ фарсмæ уарзон кæмæн ис.> x2

Урс доны былыл сау фæрдыг,
Бирæ дзы уымæн банызтон.
<Урс дæллагхъуыр дæ, сауæрфыг,
Бирæ дæ уымæн бауæрзтон.> x2

Уалдзыгон къæвда донласт у,
Æдзухдæр æм нæрын цæуы.
<Чызгæйы зæрдæ уæнгсаст у,
Æдзухдæр æм кæуын цæуы.> x2

Ихджын дæ, ихджын суадон,
Дæ былтыл цæуын нæу мæ бон.
<Уарзын дæ, уарзын, мæ уарзон,
Дæу ферох кæнын нæу мæ бон.> x3

Хор «Ирæттæ размæ»
«Къуайсайы зарæг»
Слова и музыка народные

Райсомæй сæуæхсид худгæйæ скаст,
Хуры тын сæрттывтæ урс хæхты сæр —
Уый та нын рæвдауы нæхи Къуайсайы,
Джоджора комы нын кæны сæр-сæр.

Базард:
Комы нарæг, номы зарæг
Уæларвмæ систа, ей.
Ой уæрæйдæ, хæхты зæрдæ —
Нæ уарзон Къуайса, ей.
<Махæн Къуайса бæрзонд у,
Махæн Къуайса рæсугъд у,
Махæн Къуайса бæркад у,
Махæн Къуайса нæ кад у.> x2

Стыр хæхтæн сæ риутыл хæзнатæ вæрд,
Къуайса-хох фестад сызгъæрины кар,
Шахтёрты фæллой — йæ алыварс нæ фидæн,
Райгуырæн бастæйы æмзæрди сыстæм.

Райсомæй сæуæхсид худгæйæ скаст,
Хуры тын сæрттывтæ урс хæхты сæр —
Уый та нын рæвдауы нæхи Къуайсайы,
Джоджора комы нын кæны сæр-сæр.

Мæ зæрдæ дын тæбæгъыл æрбахæстон,
Мæхицæй æнæ хæдзар куы сарыстон.
Æхсæвæй-бонæй æз дæ уындмæ фæбæллын,
Дæ уарзтæй тæригъæдтагæй куы мæлын.

Базард:
О, чызгай — нæл у, нæл мæ бон —
Баззайын æмбисæхсæвмæ стыр уынджы,
О, Хуыцау, кæм ис амонд мæгуыр лæджы?
Баззайын æмбисæхсæвмæ стыр уынджы,
О, Хуыцау, кæм ис амонд мæгуыр лæджы?

Барвитин дæм минæварттæ, о, мæ бон,
Фæлæ уый, кæмæн бауыдзæнис йæ бон.
Уæдз фехъусæд мæ зарджытæ, мæ бæлон,
Уый фарн æмæ уарзондзинад бакодтон.

Бацæуын та хæстæг æз дæ балконмæ,
Мæ зæрдæ куы нæл фæкæсы мæ коммæ.
Фенын дзы дæ мады бирæгъ цæстæнгæс —
Атайы мæ зæрдæйы æвирхъау маст.

Хурзæрин
«Сидзæргæс»
Слова Коста Хетагурова

Халон баргъæвст сындзыл.
Уад тымыгъ хæссы…
Сау айнæджы рындзыл
Нарыхъæу хуыссы…

Даргъ æхсæв фыдбонæй
Цард-удæн хуыздæр…
Рухс цæуы кæронæй, —
Бадынц ма кæмдæр…

Ма дис кæ йæ бадтыл! —
Цуайнаджы уæлхъус
Архайы йæ артыл
Иу саударæг ус.

Артдзæсты кæрæтты,
Фæныкмæ æнгом
Бадынц сывæллæттæ, —
Чи бæгънæг, чи гом…

— Ма кæут, мæ хуртæ, —
Дзуры сæм сæ мад, —
Афыцой хъæдуртæ…
Абадут æнцад.

Митæй дзаг æхсæлы
Мары фæздæгæй…
Цæстысыг ызгъæлы
Агмæ сусæгæй…

Хурхмæ схæццæ хъарæг:
«Дудгæ фæбада
Зæйы бын нæ дарæг,
Мах чи фæсайдта.

Буц хъæбул дæм дзуры, —
Сфæлмæцыд йæ мад, —
Махæн дæр дæ цуры
Сцæттæ кæ бынат!»

Артдзæсты кæрæтты,
Фæныкмæ æнгом
Бадынц сывæллæттæ, —
Чи бæгънæг, чи гом…

— Ма кæут, мæ хуртæ, —
Дзуры сæм сæ мад, —
Афыцой хъæдуртæ…
Абадут æнцад.

Бафæллад кæуынæй
Бинонты кæстæр, —
Къонайыл æрфынæй
Адæмы хуыздæр!

— О, гыцци, кæд уыдзæн?
Райс-ма, цæй, дæ аг.
— Абадут. Фæуыдзæн
Алкæй дæр йæ фаг…

Аг кæлы йæ былтæй, —
«Хъæдуртæ» фыцынц…
Алы ран тымбылтæй
Сидзæртæ хуыссынц…

Хурзæрин
«Чызджы сагъæс»
Слова и музыка народные

Баталынг и, хур фæсхохæй ахызти,
Хъæугæронæй зонгæ зарæг райхъуысти.
<Уый мæ уарзон æндæр чызгимæ рацæуы,
Судзгæ маст мæ сонт зæрдæйы нал цæуы.> x2

Ферохысты лæппуйы йæ ныхæстæ —
Фæззæджы кæй уыдзæнис нæ чындзæхсæв.
Баззадис мæ урс къухыл йæ къухдарæн,
Зæрдæйы та — карз сомытæ, удхарæн.

Фæлæ æз куыд ферох кæнон уыцы бон —
Уымæн æз куы райхæлдтон мæ рухс фæндон.
Загътон ын мæ цин æмæ мæ мастытæ,
Кастæн-иу ын комкоммæ йæ цæстытæм.

Кæд мæнæн цытæ дзырдтæй æцæг хуызæй,
Уыдон ныр фæкæныс ды æндæр чызгæн.
<Кæд мæныл фæхудыс ды æндæримæ,
Уæд дæуыл æрцæудзæнис мæ тæригъæд.> x2

Æз дæуыл нырмæ мæ зæрдæ не ’сивдтон,
Хъуамæ ма дыл иу ныхасмæ фембæлон.
<Раздæрау дæ стъалытимæ бардзынæн,
Æрмæст дæу тыххæй, зон, мæхи нæ мардзынæн.> x2

Хор «Ирæттæ размæ»
БАДЫН ÆЗ ТЕРЧЫ БЫЛ
муз.: Исидор Козаев, сл.: Сергей Хачиров

Ма мæм худ арф комæй,
Уарди буц дидинæг,
Мидбылты афтæ фæлмæн.
Уарзон чызджы бакаст
Уымæн æнминиуæг,
Фæлæ нæ равдæлы мæн.

Базард:
Бадын æз Терчы был
Ал’ изæр иунæгæй,
Фæлæ куы нал зыныс ды.
<Радым-ма, рог дымгæ,
Фæхуд уæларвæй мæй,
Азар, мæн зарын фæнды.> x2

Арф комæй быдырмæ
Уайыс ды Терчы дон,
Хъусын дæ зарæджы зæл.
Уыцы рæсугъд чызгæн
Фестон мæ царды бон
Уый у мæ зарæджы сæр.

Хор «Ирæттæ размæ»
«Дидинæг»
Слова и музыка народные

Хуры тынтæм райхалдтæ,
Дидинæг йæ сыфтæртæ.
Бахудтис йæ мидбылты,
Барухсис йæ рухс зæрдæ.

<Фæлæ хур куы бамбæхстис,
Хæхты фæстæ ’рхæндæгæй.
Дидинæг фæзæрдæхæлд,
Фемæхстысты цæссыгтæ.> x2

Мæйы тынтæ сусæгæй
Ратæхынц чыртæ-чыртæй.
Дидинæгыл атыхсынц,
Узæлынц ыл фырбуцæй.

<Фæлæ йæ нæ бандавынц,
Зæрдæ сæ нæ барайы.
Æхсæвбонмæ фырмæтæй
Бирæ цæссыг фезгъалынц.> x2

Фæлæ хур саумæрайсом
Хæхты сæр куы фæзыны.
Бæстæ фесты хуры тын,
Райынц кæмттæ æвæлмастæй.

<Дидинæг дæр бауигъы
Фырцинæй йæ къабузтæ,
Хуры тынтæ дойныйæ
Аназынц йæ цæссыгтæ.> x2

Хор «Ирæттæ размæ»
«Сусæг уарзт»
Слова и музыка народные

Йæ сусæг зарæг фыййау дæуыл кæны,
Мæ уарзты сагъæс æрмæст дæумæ тырны.
<Цы кæнон, мæ хур, кæдмæ йæ ’мбæхсон?
Мæ зæрдæ риуы бынтондæр ныддур, гъей.> x2

Дæ дыууæ цæсты — мæйтæ ’мæ хуртæ, гъей.
Дæ сусæг уарзтæй зæрдæ ныммурта, гъей.
<Цы кæнон, мæ хур, кæдмæ йæ ’мбæхсон?
Мæ зæрдæ риуы бынтондæр ныддур, гъей.> x2

Читайте также:  Українська народна лялька своїми руками

Фæлтау æй, чызгай, балвырд куы зонин, гъей.
Цы мын зæгъдзынæ мæ сусæг уарзтæн, гъей?
<Цы кæнон, мæ хур, кæдмæ йæ ’мбæхсон?
Мæ зæрдæ риуы бынтондæр ныддур, гъей.> x2

Хор «Ирæттæ размæ»
«Уарзондзинады цæхæртæ»
Слова и музыка народные

Хъусынц нæм хъусынц дзыллæтæ
Абон нæ зарæджы зæлтæм.
<Чызгай, мæ цæстытæм æрбакæс —
Фенай куыд дыл у мæ зæрдæ.> x2

Бакæсын дæр дæм нæ уæндын,
Зæрдæ фыруарзтæй фæтоны,
<Фæлæ дыл баууæнд, æуæндын,
Бамбардзынæ мæ — уый зонын.> x2

Ничи мæ хъæуы дæ цуры,
Демæ мæ фыны фæдзурын.
<Судзынц мын судзынц мæ зæрдæ —
Уарзондзинады цæхæртæ.> x2

Де ’мбæлттæ сагъæс æмбарынц —
Уый мæнæ мысы дæ сурæт,
<Дæ алы къахдзæф дæр дын барын —
Ды дæ мæ зынтæн сæ сурæг.> x2

Мадзура куы уон дæ разы,
Иуварс дæ ме ’нгас куы здахон —
<Ма иу мæм рахæсс уæд чызг азым,
Ды мæн æнæрвæссон мæ схон.> x2

Ничи мæ хъæуы дæ цуры,
Демæ мæ фыны фæдзурын.
<Судзынц мын судзынц мæ зæрдæ —
Уарзондзинады цæхæртæ.> x2

Валерий Сагкаев
МАДЫ МАЙРÆМ
муз.: Шалва Циклаури, сл.: Тотраз Кокаев

Зæрдæйы цы сурæт хастон, —
Цæссыгтæй уый нал зыны.
Сонт удæй цы чызджы уарзтон,
Уый мæ дары азымы.

Æмæ зæрдæ мастæй риссы, —
Уды риссаг карздæр у.
Иунæг Хуыцау уæд æвдисæн:
Уарздзынæн æй раздæрау.

Базард:
Мады Майрæм, къух мыл ма сис,
Ма мæ ныууадз сидзæрæй.
Уарзтæй мын нæ уыди бафсис,
Ныр æнæ уарзт чи цæры?!

Мады Майрæм сау барджытæ
Сау мæлæтмæ арвита, —
Ингæнæй мæ рухс зарджытæ
Ссæуиккой кæд уардитæй…

Зæрдæйы дæ сурæт баззад
Сау кæлæнау сау боны,
Æмæ карз зымæджы уазал
Уалдзæджы цин нал зоны.

Рухс цæстытæм ныр куыд бæллон,
Кæд мыл, оххaй, сау дарынц?
Нал æрцæуы уарзт æмгæрон —
Адзæгъæл ис сау тары.

Зæрдæйы нындзыг дæ сурæт,
Уый ма адæргæй уыдтон,
Æмæ сау хъуыдытæ сургæ,
Уæд дæ Хуыцауæн кувтон.

Дзæнгæрджытæ ниудтой арвмæ —
Арв дæр гоби разынди.
Ехх, куы ма дæ фенин дардмæ,
Уæд мæлæтыл разы дæн.

МАТЕРЬ БОЖЬЯ
пер.: Роман Хугати

Образ, что в душе хранился,
Утонул в моих слезах.
Без ума в тебя влюбился,
Пусть винишь меня в грехах.

Хоть душа моя в надежде
С каждым днём сильней болит,
Видит Бог, что как и прежде
Буду я тебя любить.

Матерь Божья, просьбе внемли:
Дай любовь сполна познать.
Страсть покуда не объемлет,
Смысла жизни не понять.

И несчастья своей силой
От меня ты отведи,
Мои песни над могилой
Чтобы розами взошли.

В сердце образ твой всплывает,
Как видение во сне.
Стужа зимняя не знает
Радость страсти по весне.

Как мне взоров этих жаждать —
Носят траур ведь по мне?
Вот пришла любовь однажды, —
Сгинула потом во мгле.

Образ твой мне в душу вкрался —
В сердце я его носил.
Мрачных мыслей я чуждался —
Бога о тебе молил.

Вот, прервав молчанье, в небе
Слышен звон колоколов:
Вновь тебя увидеть мне бы,
Умереть чтоб был готов…

Владикавказ
«Мæ Ирыстон»
Слова Людмилы Галавановой, музыка Тимура Харебова

Мæ Ирыстон, куы бафсæдин
Æз зарынæй дæуыл.
<Æз райгуырдтæн дæ зæрдæйæ,
Дæ цæрайæ цæрын.> x2

Базард:
Мæ Ирыстон, дæ лæггæдтæ
Нæ бафыстон — сæттын.
Нæ бафыстон — сæттын.
Æз райгуырдтæн дæ зæрдæйæ,
Мæ зæрдæ дын дæттын.
Мæ зæрдæ дын дæттын.

Ды мæн, гыццийау, сабийæ
Мæ авдæны уызтай,
<Куы мæ арвыстай ахуырмæ, —
«Куыд дæ хъæбул?» — фыстай.> x2

Ды хоныс мæн дæ дидинæг,
Мæ удæн уый — æхцон.
<Кæд бахъæуон дæ хæрзæгæн,
Æртон-иу мæ, æртон.> x2

Роман Джихаев
«Мæ сæфт хуры хай»
Слова и музыка народные

Мæ сæфт хуры хай, сау рæсугъд чызгай,
Мæ хъис фæндырæй дæуæн куы зарын.
<Дæ фæлмæн зæрдæ, дæ мидбыл бахудт
Мæн дæр куы тавынц, нанайы рæсугъд.> x2

Дæ сау дзыккутæ, дæ сау æрфгуытæ
Æппынæдзух дæр мæ цæстыл уайынц.
<Дæ фæлмæн ныхас, дæ аив бакаст
Мæ зæрдæйы ис, сау рæсугъд чызгай.> x2

Мæ сæфт хуры хай, сау рæсугъд чызгай,
Мæ хъис фæндырæй дæуæн куы зарын.
<Дæумæ бæлгæйæ, дæумæ кæсгæйæ,
Мæ сусæг уарзтæй æдзух куы тайын.> x2

Роман Джихаев
«О, мæ уарзон»

О, мæ уарзон чызгай,
Сусæг ма кæн дæ каст,
Сусæг ма кæн дæ уарзт,
Науæд дæр тынгдæр
Мæнæн мæ риуы…

Зæрдæ фæтоны фыруарзтæй судзы
Мæ риуы дæ кастæй рагæй,
<Бамбæр мæ, чызгай,
Дæуыл кæй зарын —
Æнусмæ мæ зарæг, ой.> x2

О, мæ уарзон лæвар,
Ратт мын сусæгæй бар
Барвитон минæвар,
Науæд дæр тынгдæр
Мæнæн мæ риуы

Зæрдæ фæтоны фыруарзтæй судзы
Мæ риуы дæ кастæй рагæй,
<Бамбæр мæ, чызгай,
Дæуыл кæй зарын —
Анусмæ мæ зарæг, ой.> x2

О, мæ уарзон, мæ цард,
Иумæ скæнæм нæ зард,
Иумæ скæнæм бындур,
Науæд дæр тынгдæр
Мæнæн мæ риуы…

Зæрдæ фæтоны фыруарзтæй судзы
Мæ риуы дæ кастæй рагæй,
<Бамбæр мæ, чызгай,
Дæуыл кæй зарын —
Æнусмæ мæ зарæг, ой.> x2

Ацамаз Кочиев
«Мæ Хуыцау»
Музыка Сауассы

Зæрдæ ихы къæрттау асаст, —
Ныр æнцойад нал зоны.
Уарзондзинад — ихджын цъити —
Тайын кæны уалдзæджы.

О, Хуыцау, ныппар мын,
Фаг кæй нæ куывтон,
Уарзты цинæн аргъ кæнын
Кæй нæ зыдтон.

Бафæлварон уарзондзинад
А царды,
Бафæлварон схъарм кæнын
Мæ салд уды.

Æз рæхджы куы нæ фæзынон
Ма ’ууæнд — ацыдтæн дæуæй,
Ды мæ салд уд ысхъарм кæн,
Демæ баззайон цæмæй.

О, Хуыцау, ныппар мын,
Фаг кæй нæ куывтон.
Уарзты цинæн аргъ кæнын
Кæй нæ зыдтон.

Бафæлварон уарзондзинад
А царды,
Бафæлварон схъарм кæнын
Мæ салд уды.

Сис мæ, уазал ихæй байс мæ,
Батав уарзты зынгæй мæн.
Уарзт фæтыхджын уа мæлæтыл
Уарзт у диссаджы кæлæн.

О, Хуыцау, ныббар мын
Фаг кæй нæ куывтон.
Уарзты цинæн аргъ кæнын
Кæй нæ зыдтон.

Бафæлварон уарзондзинад
А царды,
Бафæлварон схъарм кæнын
Мæ салд уды.

Бафæлварон уарзондзинад
А царды,
Бафæлварон схъарм кæнын
Мæ салд уды.

ВИА «Хæхты зæлтæ» (сол. Эльвира Кусова)
«Нæртон симд»
Слова Ахсара Чеджемова, музыка народная

Æрсимут-ма нæртон симдæй
Нæртон сахъгуырдтæ саг марынц,
Æрсимут-ма æнгом симдæй,
Æнгом адæм та цард арынц.

Базард:
Тæхуды мæ йæ цæргæйæ
Зæххыл рæсугъд фæд чи уадзы,
Йæ хорз фыдæлты зæрдæйæ
Йæ ирон бæстæ чи уарзы.

Æрцæгъд-ма, чызг, дæ фæндырæй,
Дæрдтыл хæссон мæ къабæзтæ,
Мæ зарæджы зæлгæ мыртæй
Мæ цин зæгъон, мæ сагъæстæ.

Мæ худгæ хур фæскоймаг у.
Æз æм цæудзынæн а фæззæг.
Бæсты фидауц сылгоймаг у.
Хæрзуд сылгоймаг — фарнхæссæг.

Уæд ахæм амонд кæстæрты,
Буц нын куыд дарой хистæрты.
Бахизæд фарн сæ къæсæртыл,
Зæххыл рæсугъдæй чи цæры.

<Ирон зарæг — нæ Бонвæрнон,
Тæмæнтæ кал дæ рухс зæлтæй.
Фыдæлты кад, фыдæлты ном
Бæрзонддæр уæнт нæ урс хæхтæй.> x2

<Фыдæлты кад, фыдæлты ном
Бæрзонддæр уæнт нæ урс хæхтæй.> x2

Валерий Хуриев и ансамбль «Суадон»
«Содзгæ уарзт»

Фейлауй нæ хуæнхтæй думгæ,
Будуртæй сатæг хæссуй.
Федауй дæуæй, кизгай, мæ цард.

Базард:
Сау рæсугъд, дæу ку агорун,
Сау рæсугъд, дæумæ ку дзорун,
Мæ зæрдæ æдзох дæумæ бæллуй.
Содзгæ уарзт мæ реуи ’содзуй,
Содзгæ уарзт дæумæ ку дзоруй,
Мæ бæллец, кæми дæ агорон, гъей?

Читайте также:  Эффективные народные средства пробуждения луковиц волос

Зонис æй, дæу ке агорун,
Игъосис мæ фæлмæн зард.
Зонис æй, кæнун дæубæл æнкъард.

Базард:
Сау рæсугъд, дæумæ ку дзорун,
Сау рæсугъд, дæу ку агорун,
Мæ зæрдæ æдзох дæумæ бæллуй.
Содзгæ уарзт мæ реуи ’содзуй,
Содзгæ уарзт, дæу ку агоруй,
Мæ зæрдæ, кæми дæ агорон, гъей?

Зумæгæн æ фæсте уалдзæг
Деденæгау ниййвулуй.
Хорау иссодзæй дæуæн дæ каст.

<Зонун æй, искæндзæй рæстæг —
Дæу хæццæ мах уодзæн хæстæг,
Мæ зæрдæ, исрæсугъд уодзæй цард!
Раивулдзæй дон — будур дарæг,
Райгъусдзæй мæргътæн сæ зарæг,
Мæ бæллец, амондгун уодзæй нæ цард!> x2

Раивулдзæй дон — будур дарæг,
Райхъусдзæй мæргътæн сæ зарæг,
Мæ бæллец, амондгун уодзæй нæ цард!
___________________________________

Фæйлауы нæ хæхтæй дымгæ,
Быдыртæй сатæг хæссы.
Фидауы дæуæй, чызгай, мæ цард.

Базард:
Сау рæсугъд, дæу куы агурын,
Сау рæсугъд, дæумæ куы дзурын,
Мæ зæрдæ æдзух дæумæ бæллы.
Судзгæ уарзт мæ риуы судзы,
Судзгæ уарзт дæумæ куы дзуры,
Мæ бæллиц, кæм дæ агурон, гъей?

Зоныс æй, дæу кæй агурын,
Хъусыс мæ фæлмæн зард.
Зоныс æй, кæнын дæуыл æнкъард.

Базард:
Сау рæсугъд, дæумæ куы дзурын,
Сау рæсугъд, дæу куы агурын,
Мæ зæрдæ æдзух дæумæ бæллы.
Судзгæ уарзт мæ риуы судзы,
Судзгæ уарзт дæу куы агуры,
Мæ зæрдæ, кæм дæ агурон, гъей?

Зымæгæн йæ фæстæ уалдзæг
Дидинæгау ныййвылы.
Хурау ыссудзы дæуæн дæ каст.

<Зонын æй, ыскæндзæн рæстæг —
Демæ мах уыдзыстæм хæстæг,
Мæ зæрдæ, ысрæсугъд уыдзæн цард!
Раивылдзæн дон — быдыр дарæг,
Райхъуысдзæн мæргътæн сæ зарæг,
Мæ бæллиц, амондджын уыдзæн нæ цард!> x2

Раивылдзæн дон — быдыр дарæг,
Райхъуысдзæн мæргътæн сæ зарæг,
Мæ бæллиц, амондджын уыдзæн нæ цард!

Источник

Осетинские народные песни список

Ой- гъой Хетæджы тæхгæ нæргæ сызгъæрин Уæстырджи
О-о-о табу дæхицæн!
Гъей-гъей дæумæ кувæм, Уастырджи, дæуæй курæм,
Сызгъæрин Уастырджи!

Гъей-гъей байрагæй бæхгæнæг лаппуйæ лæггæнæг Уастырджи
О-о-о табу дæхицæн!
Гъей-гъей нæ кæстæртæ де уазæг, Уастырджи, табу дæхицæн,
Сызгъæрин Уастырджи!

Ой- гъой бæрзондыл бадæг урсбоцъо Уастырджи
О-о-о табу дæхицæн!
Гъей-гъей нæ бæлццæттæ де уазæг, Уастырджи,
Нæ Ирыстон дæ фæдзæхст!

Ой табу табу, рухс Тыбау Уациллайæн!
Табу дæ хорзæх, де уазæг
Амондæй хайджын, фыдбылызæй хыст куыд уæм
Ахæм арфæ ракæн!

Ой нæ уалдзæджы гага,
Ой нæ фæззæджы бæркад,
Куывдтæн чындзæхсæвтæн куыд хъæуа
Ахæм арфæ ракæн!

Ой нæ урсзачъе зæронд лæгтæ
Ой нæ куывдты чындзæхсæвты
Сæ кæстæртæн амонджын арфæтæ куыд кæной
Ахæм ахъаз бакæн!

Ой нæ чындздзон чызджытæн
Ой нæ рæсугъддзинæдты куывдты чындзæхсæвты
Сæ фæндыры зæлтæ хъæлдзæгæй куыд хъуысой
Ахæм арфæ ракæн!

Ой Рекомæй Тæтæртупмæ ой цы зæд цы Дуаг и
Цы хорздзинад и
Ой табу сæхицæн æрбауа!

Чермен уæд уыдис хæтынмæ, уæрæйдæ гъой
Лæбурдта-иу, бирæгъау,
Сау хъулгъайы сæттынмæ, уæрæйдæ гъой
Æрбатардта иу рæгъау.

Бадтис йæ мад æнкъардæй гъой уæрæйдæ гъой
Арты фарсмæ къонайыл:
Сайдзысты дæ мæнгардæй, гъой уæрæйдæ гъой
Ма-иу баууæнд Хъобаныл!

Куы фæтæрсон æз не ‘взæртæй, уæрæйдæ гъой
Мæ хъару ‘мæ мæхæдæг,
Уæд фæхъæуон æз ме ‘мгæрттæй, уæрæйдæ гъой
Хæрам мын уæд дæ фæдæг!

Ой, табу аестыр Хуыцауаен, Ой,ой, нае дзуары хорзаех нае уа!
Буцаей цаерой дае куваег адаем Ой,ой, нае дзуары хорзаех нае уа!
Ой, табу Уастырджийаен Ой,ой, нае дзуары хорзаех нае уа!
Нае фаесиваеды даеуыл фаедзаехсаем Ой,ой, нае дзуары хорзаех нае уа!
Табу, табу, Уастырджийаен Ой,ой, нае дзуары хорзаех нае уа!
Нае фаесиваеды даеуыл фаедзаехсаем Ой,ой, нае дзуары хорзаех нае уа!

Ой, табу Фаелваерайаен Ой,ой, нае дзуары хорзаех нае уа!
Дае лаеваерд фосаей нываендтае каенаем Ой,ой, нае дзуары хорзаех нае уа!
Ой, табу Уациллайаен Ой,ой, нае дзуары хорзаех нае уа!
Хуссары хортаей фынгтае куыд каенаем Ой,ой, нае дзуары хорзаех нае уа!
Табу, табу, Уациллайаен! Ой,ой, нае дзуары хорзаех нае уа!
Хуссары хортаей фынгтае куыд каенаем Ой,ой, нае дзуары хорзаех нае уа!

Ой, табу Рыны бардуагаен Ой,ой, нае дзуары хорзаех нае уа!
Нае чысыл хурты даеуыл фаедзаехсаем Ой,ой, нае дзуары хорзаех нае уа!
Ой, табу Хетаеджы дзуараен Ой,ой, нае дзуары хорзаех нае уа!
Иры дзыллаейы даеуыл фаедзаехсаем Ой,ой, нае дзуары хорзаех нае уа!
Табу, табу Хетаеджы дзуараен Ой,ой, нае дзуары хорзаех нае уа!
Иры дзыллаейы даеуыл фаедзаехсаем Ой,ой, нае дзуары хорзаех нае уа!

Ой, табу Тхосты дзуараен Ой,ой, нае дзуары хорзаех нае уа!
Нæ тыхтæ алкæд фылдæр куыд кæной Ой,ой, нае дзуары хорзаех нае уа!
Ой табу Рекомы дзуарæн Ой,ой, нае дзуары хорзаех нае уа!
Иры кæстæрты дæуыл фæдзæхсæм Ой,ой, нае дзуары хорзаех нае уа!
Табу, табу Рекомы дзуараен Ой,ой, нае дзуары хорзаех нае уа!
Иры кæстæрты дæуыл фæдзæхсæм Ой,ой, нае дзуæртты хорзаех нае уа!
Спасибо Дзагоеву Рустему за предоставленный материал.

Источник

Осетинские народные песни список

Переходя к характеристике осетинской народной песни по жанровому признаку, следует определить, прежде всего, то, какие жанры получили широкое развитие в музыкальном быту народа, какие имеют периферийное значение, и какие виды этого творчества не оформились в самостоятельный жанр как таковой. В таком аспекте материал в рассмотренном выше сборнике Б. А. Галаева и Е.В. Гиппиуса «Осетинские народные песни» (88) дифференцирован не совсем четко, т.к. жанровая принадлежность приведенных здесь песен нуждается в более ясном определении. Песенный материал в сборнике распределен, например, по такому своеобразному принципу жанровой классификации:

1.Песни о погибших смертью храбрых;
2.Песни о боевых укреплениях;
3.Песни об удальцах;
4.Песни о женской доле;
5.Песни о любимой девушке;
6.Песни о пастухах;
7.Песни о мифологических покровителях;
8.Песни, сопровождающие земледельческие работы;
9.Застольные, заздравные и сатирические песни;
10.Песни сопровождающих невесту;
11.Песни, сопровождающие пляски;
12. Колыбельные песни, причитания, сказания о нартах, инструментальные плясовые наигрыши.

Далее следует раздел «Современные песни»:

1.Традиционный хоровой стиль;
2.Новый хоровой стиль;
3.Новый стиль одиночной песни с инструментальным сопровождением.

Просмотрев записи Д.И. Аракишвили, В.И. Долидзе, П.Б. Мамулова и других собирателей, а также материалы, опубликованные в сборниках «Осетинский музыкальный фольклор» и «Осетинские народные песни», мы обнаружили, что все это огромное песенное наследие не распределяется по тем жанрам, по которым распределяется музыкальный фольклор других народов, тогда как жанровая структура музыкального фольклора осетинского народа никакими исключительными особенностями не отличается от аналогичной системы других народов.

Каковы же жанры, которые наиболее ясно определяют песенное творчество осетинского народа? Ответ на этот вопрос опять-таки связан с историей сложения осетинской народности и развития ее социально-общественных и идеологических институтов, т.е. прямо или косвенно он заставляет нас ретроспективно возвращаться к тем или иным аспектам истории духовной культуры осетин.

Рассмотренный по этому принципу огромный фольклорный материал позволяет установить следующие жанры осетинского народного песнетворчества:

1.Эпические (сказания);
2.Обрядовые песни;
3.Трудовые песни;
4.Историко-героические песни;
5.Бытовые песни;
6.Плачи-причитания.

Какие же поджанры объединяют в себе приведенные жанры осетинских народных песен? Пожалуй, лишь кроме первого («Эпические сказания») и последнего («Плачи-причитания»), имеющих специфически только им присущие ограничения в этом отношении, все остальные объединяют в себе следующие поджанры:

Переходя к характеристике приведенных выше жанров с их поджанрами, заметим, что по многообразию поджанров особенно выделяются жанры бытовых, историко-героических и обрядовых песен. Это и понятно, т.к. быт, жизнь и национальные особенности психологического склада осетинского народа наиболее полно и многообразно отразились в поджанрах именно этих жанров.

Читайте также:  Русские народные поговорки про человеческий предпочтениях

Эпические песни-сказы от песен остальных жанров осетинского песенного творчества отличаются лаконичностью музыкальной фразы, относительно ограниченным звуковым объемом мелодии, своим мерным и безраспевным речитационно-повествовательным складом, что свидетельствует о том, что жанр этот восходит к древнейшим пластам музыкальной культуры народа. Наиболее характерной особенностью для исполнительской традиции эпических песен-сказов является некоторая возвышенно-патетическая, до известной степени музыкально упрощенная декламационность, в которой с удивительным чувством меры внутренне соподчиняются друг другу музыкально-импровизационная и поэтическая свободы.

В отношении формообразующей структуры можно сказать, что эпические песни-сказы строятся большей частью по музыкально-фразовому принципу и представляют собой музыкальную ткань, состоящую из нескольких самостоятельных периодов, последовательно соединяющихся между собой инструментальными рефренами. Благодаря последнему текстовые и мелодические периоды имеют различный метрический объем, т.к. объем мелодического периода часто увеличивается за счет инструментального рефрена.

Свадебные песни весьма многообразны, поется в них, как и у всех народов, о невесте, женихе, о родителях невесты и т.д., но наиболее характерной для этого поджанра является песня «Фӕцӕуӕм, чындз фӕхӕссӕм» («Едем, невесту везем»), исполняемая в то время, когда невесту везут в дом жениха.

Музыкальная форма мифологических песен почти всегда обусловлена ее семантико-эмоциональной природой и характером, но для абсолютного большинства их, восходящих ко времени не ранее XVIII в., показательна уже куплетно-строфовая структура.

Песни-заклинания, тесно связанные в музыкальном быту с хороводами, представлены в нем обрядовой пляской «Цоппай». Из приведенного в «Историко-этимологическом словаре осетинского языка» В.И. Абаева описания этого обрядового хоровода и единственного отрывка певшегося в конце XVIII века живого текста, явствует, что мелодия его четко ритмична. Этнографическая традиция твердо держится того, что хоровод этот связан с отправлением ритуала, которым обставляются похороны убитого молнией. Вместе с тем народный быт знает «Цоппай» и как ритуал заклинания засухи, при отправлении которого взрослое население с хороводной пляской обходило все села.

Независимо от ритуальных «Цоппай», хоровод, как самостоятельная обрядовая категория, входит и в свадебный церемониал, где он исполняется в самый разгар свадебного праздника. Этот вид хоровода носит название «Чепена», в котором пляска сопровождается одноименной хоровой песней на веселый, импровизированный, иногда шуточно-двусмысленный текст. Этнографические описания «Чепена» довольно часто встречаются в соответствующей литературе, что свидетельствует о том, что хоровод этот сравнительно давно обратил на себя внимание своей популярностью и широкой распространенностью. Музыкальной форме «Чепена» присущи все те основные черты, которыми обладают самые развернутые формы хороводов — простота и стройность. Основой формообразования здесь служит, как и в других танцевальных песнях, куплетно-строфовой принцип, с той, однако, разницей, что здесь, в отличие от других песен, отсутствует принцип стихотворных строф-четверостиший с парными или перекрестными рифмами. В сущности, это двучастная музыкальная фраза и, скорее всего, музыкальный период. Музыкальная мысль одной полной фразы передана здесь двумя предложениями, находящимися в тонико-доминантовом соотношении, из которых первое (в тонической тональности) несет смысловую нагрузку, а второе (в доминантовой тональности) является (текстуально асемантическим) припевом. Тонико-доминантовое сопряжение этих двух строф, представляющих собой простейший вид музыкального периода (с формулой А+В и с доминантой в конце), определяет неоднократно повторяющееся возвращение к тонике, что в свою очередь, обусловливает варьирование основного мелодического построения.

В отличие от танцевальных песен или широко распевных, например, русских хороводов, «Чепена», имея почти такое же «сквозное» сюжетно-смысловое развитие действия, доходящее порой до театрализованных сценок, остается все же в ограниченных рамках относительно немудреного односложного построения, в котором в одно смысловое звено объединяется самое большее по два периода.

Трудовые песни в музыкальном фольклоре осетин разделяются на два основных вида — мужские и женские. Выше мы отмечали, что народный этикет, не допускавший пение женщин в присутствии мужчин, обусловил исторически обособленное развитие традиций мужского и женского пения. Это объясняет некоторый музыкально-стилистический монотематизм женских песен и широкий политематизм — мужских: тематика женских трудовых песен ограничивается в основном интересами домашнего, ручного труда, в то время как у мужских трудовых песен она охватывает широкий круг трудовой деятельности от земледелия до пастушеского труда. Мужские и женские трудовые песни осетин отличает и еще одна важная особенность: подавляющее большинство женских песен относится к категории одиночного, так называемого сольного пения. Наиболее древние образцы этого вида в известной степени сохраняют элементы архаики, как в музыкально-стилистических, так и в ладогармонических конструкциях. Женское хоровое многоголосие в трудовых песнях, очевидно, следует считать порождением более позднего времени, когда женский труд стал обретать коллективно-производственную форму.
Мужские трудовые песни, отражающие, как отмечалось, более широкую сферу трудовой деятельности, отличаются, естественно, и большим тематическим и музыкально-композиционным разнообразием. Значительный удельный вес здесь составляют, пожалуй, трудовые производственные песни, к числу которых в первую очередь следует относить песни, связанные с годичным календарным циклом, т.е. весенне-летне-осенними земледельческими работами. Это песни «Дӕлӕ быдыры нӕ гутӕттӕ» («Там, в поле наши плуги»), «Хосдзауты зарӕг» («Песня косарей»), «Эпп-опп» (непереводимое название «Эпп-опп», как это не трудно заметить, относится к асемантическим звукоподражательным возгласам, исполняемым в такт ритмичным действиям во время работы), «Тыллӕджы зарӕг» («Урожайная»), «Фӕззӕджы зарӕг» («Осенняя [об изобилии] песня») и др. К этой же (производственной) категории, но не связанные с календарным циклом, несомненно, относятся и разные варианты песни «Куырды зарӕг» («Песня кузнеца») и другие, аналогичные ей песни, также не связанные с сельскохозяйственным календарем.

Совершенно иной эмоционально-психологический мир открывают песни пастушьего труда, по суш тоже являющиеся производственными. Специфика пастушьего труда во многом определила внутреннюю природу этих песен, изобилующую большим музыкально-тематическим и эмоциональным разнообразием художественных образов. Здесь можно встретить и полные душевной скорби песни-раздумья («сагъӕстӕ»), и песни-диалоги, песни, обращенные к стаду, и лирико-созерцательные песни, и даже песни социального звучания. Характерной особенностью исполнения пастушеских песен является то, что большинство их исполняется соло с сопровождением струнного хъисын-фӕндыра. Но существуют и хоровые пастушеские песни. Наиболее известная и популярная из них «Сау хохы фыййауы зарӕг» (Песня о пастухе Черной горы»). Музыкальную мысль песни отличает необыкновенная эмоциональная глубина, в чем-то граничащая с трагическим звучанием, а широкая распевность фраз как бы еще больше подчеркивает это звучание. Органичное слияние воедино мелодии и текста песни создает удивительно цельное музыкально-драматическое полотно, в основе формообразования которого легко читается музыкально-стихотворное строфовое начало.

Историко-героические песни объединяются в один общий жанр с поджанрами:

а) песни борьбы;
б) песни о народных героях;
в) песни о боевых укреплениях;
г) революционные песни.

Как отмечалось, жанр этот, испокон веков воспевавший героическое прошлое народа, справедливо занимает ведущее положение в его музыкальной культуре. И действительно — народный быт не знает случая, чтобы то или иное, пусть даже самое незначительное, народное веселье или празднество в своей кульминационной стадии обошлось без песен этого жанра, если только их исполнение не регламентировалось каким-либо табуированием. В народной этимологии все песни рассматриваемого жанра объединяются под общим названием «Тохы зарджытӕ» (букв. «Песни борьбы»), и в широком смысле такое название действительно отражает народное представление о сути этих песен. Наше подразделение их на поджанры не входит в противоречие с народным определением, т.к. для большего удобства изучения мы производим лишь «внутри-жанровую» классификацию огромного песенного материала по тематическому признаку. Конечно, такое деление несколько условно, т.к. в музыкально-образном отношении все эти песни в основном одного «семантического поля».

Источник

Правильные рекомендации